DCT Şanzımanda Kalkış Titremesi: Hyundai ve Kia

Hyundai ve Kia'nın benzinli turbo (T-GDi) ve bazı dizel (CRDi) motorlarla sunduğu otomatik vites seçeneklerinin önemli bir kısmı, klasik tork konvertörlü otomatik değil, 7 ileri çift kavramalı şanzımandır (DCT). Bu şanzımanla ilgili en bilinen şikâyet de kalkışla ilgilidir: trafikte yavaş kalkarken araç titrer, silkelenir ya da bir an tereddüt eder. Bu yazıda bunun neden olduğunu, neyin çözüm olduğunu ve neyin olmadığını anlatıyoruz.

Kuru çift kavrama nasıl çalışır?

DCT'nin içinde aslında iki ayrı şanzıman vardır. Kavramalardan biri tek numaralı vitesleri (1, 3, 5, 7), diğeri çift numaralı vitesleri (2, 4, 6) taşır. Araç birinci viteste giderken şanzıman ikinci vitesi önceden hazırlar; geçiş anında bir kavrama açılırken diğeri kapanır. Vites geçişlerinin hızlı, yakıt tüketiminin düşük olmasının nedeni budur.

Hyundai ve Kia'nın 7 ileri DCT'si kuru tiptir: kavrama balataları, manuel vitesli bir araçtaki debriyaj gibi havada çalışır, yağ banyosu içinde soğutulmaz. Şanzımanın dişli bölümünde yağ vardır, ama bu yağ kavramaları soğutmaz. Kavramaları açıp kapatan sürücü değil, şanzıman kontrol ünitesidir (TCU); her kalkışta balatayı ne kadar kaydıracağına kendisi karar verir.

Bu yapı verimlidir ama bir zaafı vardır: kavrama kayarken ürettiği ısıyı yağ ile atamaz. Dur-kalk trafikte, yokuşta ve park manevralarında kavrama sürekli kısmen kavrar, yani kayar. Balata ve baskı yüzeyi ısındıkça sürtünme karakteri değişir ve titreme başlar.

Kalkışta titreme neden olur?

Bir de motor kaynaklı titremeyi ayırmak gerekir: tekleyen bir silindir, yorulmuş bir buji ya da bobin de kalkışta silkelenme hissi verir. Bu yüzden DCT şikâyetinde ilk iş, motor tarafında da hata kaydı olup olmadığına bakmaktır. Şanzımana yönelik bir işlem, motor tarafı temize çıktıktan sonra anlam kazanır.

Adaptasyon neden şart?

Kontrol ünitesi, her kavramanın hangi aktüatör konumunda tutmaya başladığını, yani kavrama temas noktasını öğrenir ve kalkışı bu değere göre yönetir. Balata aşındıkça bu nokta kayar. Ünite değerleri zamanla kendisi de günceller, ancak bu güncelleme her zaman yeterince hızlı ya da doğru olmaz.

Adaptasyon, bu öğrenme işleminin diagnostik cihazla, üreticinin tarif ettiği koşullarda (örneğin belirli bir şanzıman sıcaklığında) bilinçli olarak yeniden yaptırılması ve ardından yol testiyle doğrulanmasıdır. Şu durumlarda atlanmamalıdır:

• Kavrama seti yenilendiğinde: yeni balatanın temas noktası eskisinden farklıdır.
• Şanzıman kontrol ünitesi, aktüatör ya da şanzımanın kendisi yenilendiğinde veya yazılımı güncellendiğinde.
• Kalkışta titreme ya da tereddüt şikâyeti olduğunda, parça değişiminden önce ilk adım olarak.

Adaptasyon yapılmadan yeni kavrama takılan bir DCT, mekanik olarak sağlam olduğu halde titreyerek ya da sert kalkar. Tersine, yalnızca adaptasyonla düzelecek bir şikâyet için kavrama değiştirmek gereksiz masraftır. Doğru sıra önce ölçmek, sonra karar vermektir.

Kavrama ne zaman değişir?

Kuru DCT kavramasının sabit bir değişim kilometresi yoktur; ömür, kullanım profiline çok bağlıdır. Ağırlıklı olarak açık yolda kullanılan bir araçla her gün dur-kalk şehir trafiğinde ve yokuşlu sokaklarda kullanılan aynı model arasında büyük fark olabilir. Değişim kararını kilometre değil, belirtiler ve ölçüm verir:

• Adaptasyondan sonra da süren ya da kısa sürede geri gelen kalkış titremesi.
• Kayma: gaz verildiğinde devir yükseliyor ama araç aynı oranda hızlanmıyor.
• Yanık balata kokusu ya da gösterge panelinde şanzıman veya kavrama sıcaklığıyla ilgili tekrarlayan uyarılar.
• Diagnostik cihazda okunan kavrama değerlerinin aşınmanın ilerlediğini göstermesi.

Kavrama yenilenecekse işin bir parçası da nedeni ortadan kaldırmaktır: kavramaya yağ bulaşmışsa, kaçak giderilmeden takılan yeni balata kısa sürede aynı şikâyeti verir. İşlem, yeni setin adaptasyonu ve yol testiyle tamamlanır.

Kavrama ömrünü uzatan sürüş alışkanlıkları

• Dur-kalk trafikte fren pedalını hafifçe bırakıp sürünerek ilerlemek yerine önünüzde biraz mesafe birikmesini bekleyip bir kerede kalkın. Sürekli sürünmek, kavramanın en çok kaydığı ve ısındığı kullanım şeklidir.
• Duruşta aracı frenle sabit tutun. Yokuşta aracı gaz pedalıyla tutmak kavramayı sürekli kaydırır; yokuşta da frenden yararlanın.
• Kalkışta gaza kararlı ama sert olmayan şekilde basın. Çok az gazla uzun süre yavaş kalkmak, kavramanın kayma süresini uzatır.
• Park manevralarını kısa ve net hareketlerle yapın; kaldırım ya da rampa gibi zorlu noktalarda aracı gazla zorlamak yerine frenle kontrol edin.
• Gösterge panelinde şanzıman sıcaklığıyla ilgili bir uyarı görürseniz aracı güvenli bir yerde durdurun ve kullanım kılavuzundaki talimata uyun.
• Römork çekme ve yük sınırlarına uyun; sınırın üzerindeki yük, her kalkışta kavramaya fazladan iş yükler.

Özet

• Hyundai ve Kia'nın 7 ileri DCT'sinde kavramalar kuru çalışır; kayarken oluşan ısıyı yağ ile atamaz.
• Kalkış titremesinin başlıca nedenleri: güncelliğini yitirmiş adaptasyon, ısınmaya bağlı balata bozulması, yağ bulaşması, aşınma ve takozlar.
• Kavrama değişiminin sabit bir kilometresi yoktur; karar belirti ve ölçümle verilir.
• Kavrama, kontrol ünitesi veya aktüatör değişiminden sonra adaptasyon şarttır.
• Sürünerek ilerlememek ve yokuşta gazla beklememek, kavrama ömrünü en çok etkileyen alışkanlıklardır.

Ayka Otomotiv'in ana uzmanlık alanı Hyundai ve Kia araçlardır. DCT şikâyetiyle gelen araçta bulunan neden ve önerilen işlem, işe başlamadan önce size açıklanır; onayınız alınmadan işlem yapılmaz.